Dijital sözlük: SEO, GEO, web ve e-ticaret terimleri

Bu sözlük, web sitesi, arama motoru optimizasyonu, yapay zekâ görünürlüğü (GEO), e-ticaret mevzuatı ve dijital reklam alanlarında sık geçen 56 terimin kısa ve tarafsız tanımını içerir. Her tanım tek başına okunabilecek şekilde yazılmıştır; terimler kalıcı bağlantılarla (ör. /sozluk.php#geo) doğrudan paylaşılabilir.

Son güncelleme: 19 Eylül 2026

Arama Motoru Optimizasyonu (SEO)

SEO (Arama Motoru Optimizasyonu): SEO, bir web sitesinin arama motorlarının organik (ücretsiz) sonuçlarında daha üst sırada çıkması için yapılan teknik ve içerik çalışmalarının tamamıdır. Reklamla alınan görünürlükten farklıdır: sonucu daha kalıcıdır ama ortaya çıkması zaman alır.
Teknik SEO: Teknik SEO, sitenin arama motorları tarafından sorunsuz taranıp indekslenmesini sağlayan altyapı çalışmalarıdır. Site hızı, mobil uyum, URL yapısı, robots.txt, site haritası, yapısal veri ve sunucu yanıt kodları bu kapsama girer.
İndeksleme: İndeksleme, arama motorunun taradığı bir sayfayı kendi veri tabanına kaydetmesidir. İndekslenmemiş sayfa arama sonuçlarında hiç görünmez. Tarama ile indeksleme farklı adımlardır; taranan her sayfa indekslenmez.
Canonical etiketi: Canonical, aynı veya çok benzer içeriğe birden fazla adresten ulaşılabildiğinde hangi adresin asıl sürüm olduğunu arama motoruna bildiren etikettir. Yanlış kurulmuş bir canonical, doğru sayfanın indeksten düşmesine yol açabilir.
robots.txt: robots.txt, sitenin kök dizininde bulunan ve tarayıcı botlara hangi yolları tarayabileceklerini bildiren düz metin dosyasıdır. Erişimi düzenler, indekslemeyi doğrudan engellemez; bir sayfayı indeksten çıkarmak için noindex kullanılır.
noindex: noindex, bir sayfanın arama sonuçlarında listelenmemesini isteyen meta etiketidir. Sayfa ziyaretçiler için erişilebilir kalır, yalnızca indeksten çıkar. İçeriği silmeden görünürlükten kaldırmanın doğru yoludur.
XML site haritası: Site haritası, sitede indekslenmesi istenen adreslerin listelendiği XML dosyasıdır. Arama motorlarına keşif kolaylığı sağlar. Yalnızca 200 yanıtı dönen, indekslenebilir ve kendine canonical veren adresleri içermelidir.
Yapısal veri (Schema.org): Yapısal veri, sayfadaki bilginin ne anlama geldiğini makinelere açıkça bildiren işaretlemedir. Schema.org sözlüğü ve çoğunlukla JSON-LD biçimi kullanılır; kuruluş, hizmet, ürün, soru-cevap gibi türler tanımlanır.
JSON-LD: JSON-LD, yapısal veriyi sayfanın görünür içeriğine dokunmadan bir script bloğu içinde tanımlama biçimidir. Google dahil çoğu arama motorunun önerdiği yöntemdir; işaretleme ile tasarımı birbirinden ayırır.
E-E-A-T: E-E-A-T; deneyim, uzmanlık, otorite ve güvenilirlik sözcüklerinin kısaltmasıdır ve Google'ın kalite değerlendirici kılavuzlarında geçer. Doğrudan bir sıralama puanı değil, içerik kalitesini değerlendirme çerçevesidir.
Backlink: Backlink, başka bir siteden sizin sitenize verilen bağlantıdır. Arama motorları bunu bir tür referans olarak değerlendirir. Satın alınan veya otomatik üretilen bağlantılar spam politikalarına aykırıdır ve zarar verebilir.
Core Web Vitals: Core Web Vitals, Google'ın kullanıcı deneyimini ölçtüğü üç metriktir: LCP (en büyük içeriğin yüklenme süresi), INP (etkileşime yanıt gecikmesi) ve CLS (beklenmeyen görsel kayma). İyi kabul edilen eşikler sırasıyla 2,5 saniye, 200 milisaniye ve 0,1'dir.
Arama amacı (search intent): Arama amacı, kullanıcının sorguyu yazarken gerçekte ne istediğidir: bilgi edinmek, belirli bir siteye gitmek, seçenekleri karşılaştırmak veya satın almak. İçerik bu amaca göre kurgulanmazsa sayfa üst sıraya çıksa bile sonuç getirmez.
Yerel SEO: Yerel SEO, belirli bir şehir veya ilçedeki aramalarda görünmeye odaklanan çalışmadır. Google Business Profile kaydı, harita görünürlüğü, ad-adres-telefon tutarlılığı ve bölgeye özgü içerik başlıca bileşenleridir.
Google Business Profile: Google Business Profile, işletmelerin Google Arama ve Haritalar'da görünen ücretsiz kaydıdır. Adres, çalışma saatleri, telefon, fotoğraf ve müşteri yorumlarını içerir; yerel aramalarda görünürlüğün temel kaynağıdır.
301 yönlendirme: 301, bir adresin kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını bildiren sunucu yanıtıdır. Ziyaretçiyi ve arama motorunu yeni adrese aktarır; eski adresin birikmiş değerinin büyük bölümü korunur.

Yapay Zekâ Görünürlüğü (GEO)

GEO (Generative Engine Optimization): GEO, bir sitenin ChatGPT, Gemini, Perplexity, Claude ve Google AI Overviews gibi üretken yapay zekâ sistemlerinin ürettiği cevaplarda kaynak olarak gösterilmesi için yapılan optimizasyondur. SEO sıralamayı, GEO cevabın içine girmeyi hedefler.
AI Overviews: AI Overviews, Google'ın arama sonuçlarının üstünde yapay zekâ ile ürettiği özet cevaptır. Özetin yanında kaynak bağlantıları gösterilir; bu kaynaklar arasında yer almak GEO çalışmasının doğrudan hedefidir.
GPTBot: GPTBot, OpenAI'ın model eğitimi için içerik toplayan tarayıcısıdır. robots.txt üzerinden izin verilir veya engellenir. Amacı eğitimdir; ChatGPT cevaplarında kaynak gösterimi için OAI-SearchBot ayrı çalışır.
OAI-SearchBot: OAI-SearchBot, ChatGPT'nin arama özelliğinin kullandığı tarayıcıdır. Bir sitenin ChatGPT cevaplarında kaynak gösterilebilmesi bu bota erişim izni vermesine bağlıdır; yalnızca GPTBot'a izin vermek bunu sağlamaz.
ClaudeBot ve Claude-SearchBot: ClaudeBot, Anthropic'in içerik toplayan tarayıcısıdır; Claude-SearchBot ise arama ve kaynak gösterme amacıyla çalışır. İkisi robots.txt dosyasında ayrı ayrı yönetilir.
PerplexityBot: PerplexityBot, Perplexity'nin cevaplarında kaynak göstermek üzere siteleri tarayan botudur. Kullanıcı isteğiyle anlık sayfa getiren Perplexity-User ondan ayrı bir tanımdır.
llms.txt: llms.txt, sitenin içeriğini dil modelleri için özetlemeyi amaçlayan ve kök dizine konan düz metin dosyası önerisidir. Bir standart değildir; 2026 itibarıyla büyük sağlayıcıların resmî olarak desteklediğine dair bir duyuru yoktur.
Alıntılanabilirlik: Alıntılanabilirlik, bir metin parçasının bağlamından koparıldığında bile doğru ve anlamlı kalmasıdır. Üretken motorlar cevaplarına tek tek cümleler taşıdığı için tanım cümleleri, numaralı adımlar ve karşılaştırma tabloları öne çıkar.
Varlık (entity): Varlık, bir kişi, kurum, yer veya kavramın adından bağımsız kimliğidir. Şemada Wikidata gibi bir kimlikle işaretlendiğinde arama ve yapay zekâ sistemleri aynı adı taşıyan kavramları birbirine karıştırmaz.
Bilgi grafiği: Bilgi grafiği, varlıkların ve aralarındaki ilişkilerin makine tarafından okunabilir haritasıdır. Bir sitenin kendi şema düğümlerini @id ile birbirine bağlaması, dağınık işaretleme yerine tutarlı tek bir kurum tanımı oluşturur.
Halüsinasyon: Halüsinasyon, bir dil modelinin doğru görünen ama gerçekte yanlış bilgi üretmesidir. İşletmeler açısından riski, kendileri hakkındaki yanlış bilgilerin cevaplara girmesidir; açık, tutarlı ve doğrulanabilir bilgi yayınlamak bu riski azaltır.
RAG (getirmeli üretim): RAG, bir dil modelinin cevabı yalnızca eğitim verisinden değil, soru anında getirilen belgelerden üretmesidir. Üretken arama motorlarının güncel bilgi verip kaynak gösterebilmesi bu yaklaşımla mümkün olur.
Ölçekli içerik kötüye kullanımı: Ölçekli içerik kötüye kullanımı, tek bir şablonun şehir veya anahtar kelime değiştirilerek yüzlerce sayfaya çoğaltılmasıdır. Google spam politikalarında açıkça tanımlanmıştır ve üretken motorlar için de değersizdir.

Web Tasarım ve Geliştirme

Alan adı (domain): Alan adı, sitenizin internetteki adresidir. Yıllık olarak kiralanır ve mutlaka işletmenin kendi adına kayıtlı olmalıdır; ajans adına kayıtlı bir alan adı, çalışma bittiğinde sahiplik sorunu çıkarır.
Barındırma (hosting): Barındırma, site dosyalarının ve veri tabanının çalıştığı sunucu hizmetidir. Yanıt süresi, kaynak limitleri ve yedekleme politikası sitenin hızını ve erişilebilirliğini doğrudan etkiler.
SSL/TLS sertifikası: SSL/TLS sertifikası, tarayıcı ile sunucu arasındaki trafiği şifreleyen ve adresin https ile başlamasını sağlayan dijital belgedir. Süresi dolduğunda tarayıcılar güvenlik uyarısı gösterir; yenilenmesi otomatikleştirilmelidir.
CDN (içerik dağıtım ağı): CDN, sitenin görsel ve dosyalarını ziyaretçiye coğrafi olarak en yakın sunucudan sunan ağdır. Yükleme süresini kısaltır ve kaynak sunucunun yükünü azaltır.
CMS (içerik yönetim sistemi): CMS, site içeriğinin kod bilgisi olmadan eklenip düzenlenebildiği yönetim panelidir. Hazır sistemler hızlı başlangıç sağlar; özel geliştirilen paneller ise işletmenin kendi süreçlerine göre kurgulanır.
API: API, iki yazılımın birbiriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan tanımlı arayüzdür. Muhasebe programı, kargo firması veya pazaryeri entegrasyonları API üzerinden kurulur.
Duyarlı (responsive) tasarım: Duyarlı tasarım, aynı sayfanın telefon, tablet ve masaüstü ekranlarında okunabilir ve kullanılabilir kalmasını sağlayan yaklaşımdır. Ayrı bir mobil site kurmak yerine tek kod tabanı farklı genişliklere uyarlanır.
Mobil öncelikli (mobile-first): Mobil öncelikli yaklaşım, tasarımın önce küçük ekran için kurgulanıp sonra büyük ekrana genişletilmesidir. Google indekslemeyi de sayfanın mobil sürümü üzerinden yaptığı için teknik bir gerekliliktir.
UX ve UI: UX (kullanıcı deneyimi) bir ürünün kullanılırken nasıl hissettirdiğiyle, UI (kullanıcı arayüzü) ise ekranda görünen düzen, renk ve bileşenlerle ilgilenir. UI, UX'in görünen katmanıdır.
Wireframe: Wireframe, bir sayfanın renk ve görsel olmadan yalnızca yerleşimini gösteren taslağıdır. Tasarıma geçmeden önce içerik hiyerarşisini ve akışı tartışmayı ucuzlatır.
Önbellek (cache): Önbellek, sık istenen içeriğin daha hızlı sunulmak üzere geçici olarak saklanmasıdır. Sunucuda, CDN'de ve tarayıcıda ayrı ayrı çalışır; güncellemelerin görünmemesinin sık rastlanan sebebidir.
Sunucu tarafı işleme (SSR): SSR, sayfanın HTML çıktısının tarayıcıda değil sunucuda üretilmesidir. İçerik ilk yanıtın içinde geldiği için JavaScript çalıştırmayan arama ve yapay zekâ botları da metni görebilir.

E-Ticaret ve Mevzuat

ETBİS: ETBİS, Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'dir. İnternet üzerinden mal veya hizmet satışı yapan hizmet sağlayıcıların bu sisteme kayıt yaptırması gerekir.
Mesafeli satış sözleşmesi: Mesafeli satış sözleşmesi, satıcı ve tüketicinin fiziksel olarak karşılaşmadan kurduğu satış ilişkisini düzenleyen sözleşmedir. Sipariş onayından önce tüketiciye sunulması ve onaylatılması gerekir.
Ön bilgilendirme formu: Ön bilgilendirme formu, tüketicinin sipariş vermeden önce bilmesi gereken bilgileri içerir: satıcının kimliği, ürünün nitelikleri, vergiler dahil toplam bedel, teslimat koşulları ve cayma hakkının kullanımı.
Cayma hakkı: Cayma hakkı, tüketicinin mesafeli sözleşmelerde on dört gün içinde gerekçe göstermeden sözleşmeden dönebilmesidir. Süre mal satışında teslim tarihinden, hizmet satışında sözleşme tarihinden başlar; kişiye özel üretim gibi istisnaları vardır.
KVKK: KVKK, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun kısaltmasıdır. Kişisel verilerin hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlendiğinin aydınlatma metniyle bildirilmesini ve gerektiğinde açık rıza alınmasını zorunlu kılar.
İYS (İleti Yönetim Sistemi): İYS, ticari elektronik ileti onaylarının ve ret taleplerinin merkezî olarak tutulduğu sistemdir. Kampanya e-postası veya SMS göndermek için alıcının onayının bu sisteme kaydedilmiş olması gerekir.
Sanal POS: Sanal POS, internet üzerinden kredi kartıyla tahsilat yapılmasını sağlayan banka veya ödeme kuruluşu hizmetidir. Kart bilgileri satıcının sunucusunda saklanmaz; işlem lisanslı sağlayıcı üzerinden yürütülür.
Dönüşüm oranı: Dönüşüm oranı, siteye gelen ziyaretçilerin hedeflenen eylemi (satın alma, form doldurma, arama) gerçekleştirme yüzdesidir. Trafiği artırmadan da yükseltilebildiği için genellikle en ucuz büyüme kaldıracıdır.
Sepet terk oranı: Sepet terk oranı, ürünü sepete ekleyip satın almayı tamamlamayan ziyaretçilerin oranıdır. Beklenmeyen kargo bedeli, zorunlu üyelik ve uzun ödeme adımları en sık rastlanan sebeplerdir.

Reklam ve Ölçümleme

Google Ads: Google Ads, Google arama sonuçlarında ve iş ortağı sitelerde ücretli reklam yayınlama platformudur. Organik sıralamadan bağımsız çalışır; bütçe durduğunda görünürlük de durur.
TBM (tıklama başına maliyet): TBM, bir reklama yapılan her tıklama için ödenen ortalama tutardır. Sektördeki rekabete, anahtar kelimenin ticari değerine ve reklamın kalite puanına göre değişir.
ROAS: ROAS, reklam harcamasından elde edilen gelirin harcamaya oranıdır. Kârlılığı değil ciroyu ölçer; kâr marjı düşük ürünlerde yüksek ROAS bile zarar anlamına gelebilir.
Yeniden pazarlama (remarketing): Yeniden pazarlama, siteyi daha önce ziyaret etmiş kullanıcılara tekrar reklam gösterilmesidir. Yeni kitleye kıyasla dönüşüm oranı genellikle daha yüksektir çünkü kitle markayı zaten tanır.
Açılış sayfası (landing page): Açılış sayfası, bir reklam veya kampanyadan gelen ziyaretçinin ilk indiği, tek bir hedefe odaklanmış sayfadır. Ana sayfaya yönlendirmek yerine kampanyaya özel sayfa kullanmak dönüşümü artırır.
UTM parametresi: UTM parametresi, bir bağlantının sonuna eklenen ve trafiğin hangi kaynaktan geldiğini analiz araçlarına bildiren etikettir. Yapay zekâ cevaplarından gelen ziyaretlerin ayrıştırılmasında da kullanılır.